•  Navigatie
  • Wat is een burn-out?

     

    Afgebrand, uitgeblust of emotioneel uitgeput. Allemaal termen die gebruikt worden voor dé beroepsziekte van deze tijd: burn-out. Een burn-out hebben, betekent dat je er doorheen zit. Dat geldt zowel in emotioneel als lichamelijk opzicht.

    Burn-out is een term die in de jaren ’70 ontstond. In de meest gebruikte definitie van burn-out worden in ieder geval de volgende kenmerken van een burn-out genoemd:

    • Emotionele uitputting: een gevoel van extreme vermoeidheid (de reserves zijn op en de batterij kan niet meer worden opgeladen)
    • Depersonalisatie: vervreemding ten opzichte van anderen (een negatieve, cynische, afstandelijke en kille houding hebben tegenover collega’s en werk)
    • Gevoelens van afnemende bekwaamheid: het gevoel dat je minder goed presteert dan in het verleden het geval was en de neiging jezelf negatief te beoordelen

    Burn-out

    Uit resultaten van het ‘Permanent Onderzoek Leefsituatie’ van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat één op de tien werkenden de afgelopen jaren burn-out klachten heeft gehad. Uitgaande van een werkzame beroepsbevolking van 7 miljoen gaat het om 700.000 mensen die kampen met burn-out verschijnselen. Opvallend is dat het percentage mannen met burn-out klachten even hoog is als het percentage onder vrouwen.

    Wat kunnen de oorzaken zijn?

    Burn-out wordt als begrip vaak aan het werk gerelateerd en kan bijvoorbeeld ontstaan na langdurige blootstelling aan werken onder grote tijdsdruk. Dit kan verwarrend zijn voor anderen. Je kunt met een burn-out namelijk helemaal uitgeput zijn op het werk maar in je vrije tijd nog wel gewoon dingen aanpakken.

    In Nederland is er een internationaal gehanteerd werkstress-model ontwikkeld.

    Het model veronderstelt dat verschillende processen invloed hebben op het krijgen van een burn-out. Hulpbronnen, zoals autonomie, het gevoel van controle en steun van collega’s, beschermen volgens dit model tegen burn-out, terwijl taakeisen, zoals werktempo, tijdsdruk en emotionele belasting, het risico op burn-out vergroten. Als de hulpbronnen voldoende bescherming bieden tegen de taakeisen, loop je als werknemer minder risico op burn-out. Maar als de taakeisen langdurig groter zijn dan de hulpbronnen, ligt een burn-out op de loer.

    Maar zo makkelijk is het niet. Want iedereen is anders en hoe stressvol jij een werksituatie ervaart hangt ook af van verschillende factoren. Er bestaat dan ook geen ‘stressthermometer’ waarmee exact is vast te stellen hoeveel stress je ervaart. Deze, moeilijk te meten, onderdelen kunnen strubbelingen in de privésfeer zijn, jouw persoonlijke karaktereigenschappen die de werksituatie negatief beïnvloeden en ook jouw erfelijkheid kan een rol spelen bij sommige geestelijke gezondheidsklachten.

    De driehoek; motivatie, eisen en beloning

    Motivatie, de capaciteit om met de eisen die aan een baan worden gesteld om te gaan, en de beloning die je als werknemer ontvangt, zijn belangrijke factoren. Onder beloning verstaan we niet alleen het salaris, maar ook waardering en de ontwikkelingsmogelijkheden. Een ongunstige verhouding tussen de geleverde inspanning, de ontvangen beloning en de persoonlijke capaciteiten, bepaalt de mate van ervaren stress.

    Belangrijkste veroorzakers van een burn-out zijn onder andere:

    • Hoge werkdruk
    • Arbeidsconflicten
    • Grote emotionele belasting
    • Werktijden
    • Ingrijpende gebeurtenissen op het werk
    • Werk en privé moeilijk kunnen combineren
    • Onzekerheid over de toekomst

    Kan je nog ontspannen na een stressreactie?

    Stress is een reactie van je lichaam op een bedreigende situatie. Zodra er sprake is van een stressvolle situatie zorgt je brein voor de ‘vecht- of vluchtreactie’, die jouw lichaam klaarstoomt voor actie. Hierdoor spannen je spieren zich aan en gaat je bloeddruk en hartslag omhoog. Er wordt meer cortisol geproduceerd, het centrale stresshormoon als het gaat om de aanpassing aan stress, bijvoorbeeld werkstress. Dit klinkt in eerste instantie niet verkeerd, maar stress kan een schadelijk effect op je lichaam hebben als het te lang aanhoudt. Is het cortisolniveau namelijk chronisch verhoogd, dan kan dit leiden tot een disbalans in het stressregelsysteem van onze hersenen. Blijft het cortisolniveau verhoogd en draait ons stressregelsysteem constant overuren, dan worden onze hier hersenen de dupe van. Vooral de hippocampus, de structuur in onze hersenen die verantwoordelijk is voor het geheugen lijdt hier het meest onder. Na een periode van langdurige stress kunnen er zelfs nog voor langere tijd veranderingen in de hersenen kunnen bestaan. Het centrale regelsysteem is nog niet naar zijn rusttoestand teruggekeerd en verkeert als het ware in een ‘aangeslagen’ toestand. Verschil overspannen en burn-out

    Terwijl er veel overlap is tussen overspannen zijn en burn-out zijn het toch twee verschillende dingen. Overspannenheid is eigenlijk een voorstadium van de burn-out. De energie in je lichaam begint op te raken. De hoge cortisolwaarden beginnen zijn tol te eisen. Je dagelijkse belastbaarheid neemt af en je krijgt moeite om al je activiteiten naar tevredenheid uit te voeren. De lichamelijke klachten nemen toe. Allerlei overspannen symptomen kunnen nu de kop opsteken. De overspannenheid gaat gepaard met veel stressklachten, zoals huilbuien, een gevoel van opgejaagdheid, niet goed kunnen slapen, nek- en hoofdpijn. Maar de energie is nog niet op: uitputting is niet de klacht die op de voorgrond staat. Dat zijn veel meer labiliteit en opgejaagdheid.

    Voordat je overspannen raakt, zijn er allerlei tekenen dat je helemaal niet lekker in je vel zit. Hierbij een overzicht van deze kenmerken:

    1. Snel geprikkeld zijn

    Je bent supergespannen en vertoont allerlei zenuwtrekjes. Bijvoorbeeld nerveus trillen met je been, tikken met je voet of trommelen met je vingertoppen. Ook een kort lontje hebben en zonder reden boos of geïrriteerd uitvallen is niet ongebruikelijk.

    1. Slaapproblemen

    De spanning zorgt dat je slecht slaapt. Want, noch geestelijk noch lichamelijk neem je afstand en dat wreekt zich. Je ligt ’s nachts te draaien en te woelen. De slaap komt niet of is onrustig. Ook hier speelt de disbalans in cortisol weer een belangrijke rol want cortisol vertoont een sterk dag-nachtritme, gekoppeld aan de biologische klok. De cortisolproductie is het laagst kort na het begin van de slaap. De productie neemt vanaf ongeveer 4 uur ’s nachts sterk toe en bereikt een piek rond het ontwaken. Ze daalt daarna gestaag in de loop van de dag. Is de cortisolproductie gestoord, dan kan het zijn dat er nog te veel cortisol rond slaaptijd door jouw lichaam giert en dat houdt je wakker. Gevolg? Je bent ’s ochtends niet uitgerust en voelt je daardoor de hele dag vermoeid.

    1. Fysieke klachten

    De aanhoudende spanning zorgt dat je nek- en schouderspieren steeds gespannen zijn. Daardoor kun je regelmatig kampen met hoofdpijn en klagen over spierpijn. Ook duizeligheid, maagklachten, hartkloppingen en een hoge bloeddruk zijn kenmerken van overspannen zijn.

    1. Overmatig piekeren

    Je loopt continu te malen. Over van alles en nog wat. Dat doe je niet alleen overdag, maar ook ’s nachts. Je slaapt daardoor moeilijk in en het is lastig om goed door te slapen. Gevolg is dat je je onder andere ontzettend moe voelt.

    1. Gebrek aan energie

    Je hebt veel minder energie dan gebruikelijk is. Dat is niet vreemd. Want, je slaapt slecht. Mogelijk eet je ook onregelmatig en ongezond. Dat alles heeft zo z’n weerslag op je energieniveau. Die is nihil. Daardoor voel je je ontzettend oververmoeid en lusteloos. Je hebt nergens zin in. Je voelt je uitgeblust en opgebrand.

    1. Geen zin in sociaal contact

    Een van de kenmerken van overspannen zijn is dat weinig dingen je nog boeien. Zo heb je totaal geen zin om anderen te zien en te spreken. Dat is je eenvoudigweg te veel.

    1. Problemen met concentreren

    Een slechte concentratie is eveneens een van de kenmerken van overspannen zijn. Veroorzaakt doordat je slecht slaapt, gebrek aan energie hebt en je je steeds moe voelt. Hierdoor kun je erg chaotisch en rusteloos worden. Je concentreren op je werk, in het verkeer, thuis en dergelijke kost je enorm veel moeite.

    Hoe herken je de symptomen van een burn-out?

    Als je de symptomen van overspannenheid negeert en nog langer over jouw grenzen heen gaat, kun je in een burn-out terecht komen. De accu is leeg. Je bent helemaal op en wil niet meer. Je ziet de zin van het werk niet meer, wordt al misselijk als je in de omgeving van het werk komt. Er is een sterke lichamelijke reactie van walging of angst op typerende kenmerken van het werk. Ondanks de lange aanloop naar een burn-out komt deze toch vaak onverwacht en van de ene op andere dag kan je niets meer. Soms is het zelfs zo extreem dat mensen ineens zo verward zijn dat ze niet meer zelf thuis kunnen komen of zelfs letterlijk instorten.

    Vaak zorgen één of meerdere van de volgende burn-out symptomen ervoor dat goed functioneren niet meer mogelijk is.

    • Angst- en paniekklachten
    • Extreem gevoel van uitputting
    • Extreem gevoelig voor prikkels
    • Depressie

    Burn-out kan gemakkelijk verward worden met aandoeningen als: depressie, algemene lusteloosheid, stress of chronische vermoeidheid. Dit komt onder andere omdat de symptomen van een burn-out heel aspecifiek en verschillend kunnen zijn. De symptomen van burn-out tonen gelijkenissen met die van een depressieve stoornis, zoals sombere stemming, verhoogde emotionaliteit, desinteresse, concentratieverlies en verhoogde sensitiviteit, hoewel de werkgerelateerde context en de uitputtingsklachten centraal staan, eerder dan de depressieve stemming. Een burn-out toont daarnaast ook kenmerken van het chronische-vermoeidheidssyndroom, met name de uitgesproken vermoeidheid en verminderde inspanningstolerantie.

    Naast ernstige vermoeidheid heeft een burn-out ook andere symptomen: je opgejaagd voelen, verslechterde concentratie, verminderde zin in seks en slecht slapen. Als je daarnaast ook nog weinig zin hebt om naar je werk te gaan, een slechter geheugen hebt en continu moe bent dan is de kans groot dat je opgebrand bent en last hebt van een burn-out.

    Dan is er reden genoeg om professionele hulp in te schakelen.

    Ga in eerste instantie langs je huisarts en vraag een doorverwijzing naar een deskundige psycholoog, therapeut of coach.

    Uiteindelijk zal die je helpen bij het maken van betere keuzes voor jezelf. De balans kan absoluut weer terugkeren in je leven, maar het is de bedoeling dat je ‘beter’ wordt dan ‘de oude’

    Bron: Albert Sonnevelt 2017